Дар таърихи ҳар як миллат лаҳзаҳое ҳастанд, ки самти ояндаи давлатро муайян месозанд. Барои халқи тоҷик чунин рӯйдоди сарнавиштсоз — Иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад, ки аз 16 ноябр то 2 декабри соли 1992 дар шаҳри бостонии Хуҷанд баргузор шуд. Ин иҷлосия дар замоне доир гардид, ки Тоҷикистон дар остонаи фурӯпошии комил қарор дошт. Ҷанги шаҳрвандӣ, ноамнӣ, муҳоҷирати маҷбурӣ ва парокандагии ҷомеа кишварро ба бӯҳрони амиқ бурда буд.
Дар чунин шароити ҳассос ва сарнавиштсоз, баргузории Иҷлосияи XVI ҳамчун қадами таърихӣ ва далели хиради миллӣ зуҳур кард. Маҳз дар ҳамин иҷлосия халқи тоҷик роҳ ба сӯи сулҳ, ваҳдат ва эҳёи давлатдории худро пайдо намуд.
Солҳои аввали истиқлолият барои Тоҷикистони ҷавон бисёр душвор буданд. Пас аз пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ, кишваре, ки тоза соҳибистиқлол шуда буд, таҷрибаи идоракунии мустақилона надошт. Ихтилофҳои сиёсӣ ва манфиатҳои гурӯҳӣ ба низоъҳои мусаллаҳона табдил ёфтанд.
Дар бисёр минтақаҳои кишвар тартибот вайрон, амният халалдор ва сохторҳои давлатӣ фалаҷ шуда буданд. Садҳо ҳазор нафар шаҳрвандон маҷбур ба тарки манзил гардиданд. Мардум аз ҷанг, ноумедӣ ва бенизомӣ азият мекашиданд. Дар чунин шароит, роҳи ягонаи наҷот – муколама, сулҳ ва ҳамдигарфаҳмӣ буд.
Иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо ташаббуси вакилони мардумӣ дар шаҳри Хуҷанд баргузор гардид. Шаҳре, ки дар он рӯзҳо аз ҷанг дур ва барои музокироти сиёсӣ амн ҳисоб мешуд. Дар иҷлосия намояндагони ҳамаи қишрҳои ҷомеа ва вакилони минтақаҳои гуногуни кишвар ширкат варзиданд.
Қарорҳои иҷлосия барои наҷоти давлат нақши ҳалкунанда бозиданд. Дар иҷлосия Раиси нав интихоб гардид — Эмомалӣ Раҳмон, шахсе, ки баъдтар бо хиради сиёсӣ, иродаи қавӣ ва садоқат ба Ватан тавонист кишварро аз вартаи ҷанг берун оварад.
Бо роҳбарии ӯ сохторҳои давлатӣ аз нав барқарор шуданд, мақомоти иҷроия ва амниятӣ фаъол гардиданд, ва тадбирҳои аввалин барои бозгардондани гурезаҳо ва барқарорсозии зиндагии осоишта роҳандозӣ шуданд.
Иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон на танҳо як ҷаласаи расмии сиёсии он замон буд, балки оғози давраи нави давлатсозӣ ва рамзи ваҳдати миллӣ гардид. Маҳз аз ин иҷлосия ибтидо ёфт сиёсати сулҳҷӯёна ва ваҳдатофарини Пешвои миллат, ки баъдан бо имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ (1997) ба анҷом расид.
Иҷлосия нишон дод, ки тоҷикон, сарфи назар аз ихтилофҳои сиёсӣ, метавонанд бо ҳам нишинанд, мушкилоти худро бо роҳи гуфтушунид ҳал намоянд ва ояндаи кишварро худ муайян созанд.
Ҳамин рӯҳияи ваҳдат ва масъулият имрӯз ҳам пояи устувори сиёсати давлатии Тоҷикистонро ташкил медиҳад.
Интихоби Эмомалӣ Раҳмон ба ҳайси Раиси Шӯрои Олӣ воқеаи сарнавиштсоз буд. Ӯ дар аввалин суханронии худ бо самимият гуфт:
“Ман ҷони худро барои таъмини сулҳ, оромӣ ва ваҳдати миллӣ фидо мекунам.”
Ин суханон на танҳо шиор, балки амали воқеӣ гардиданд. Бо роҳбарии ӯ музокирот бо гурӯҳҳои мухолиф оғоз ёфт, барномаҳои сулҳ таҳия шуданд ва тадриҷан Тоҷикистони нав — давлати қонунмеҳвар, демократӣ ва ҳуқуқбунёд ташаккул ёфт.
Имрӯз Тоҷикистон бо шарофати ҳамон иқдомҳои сиёсӣ, ки дар иҷлосияи XVI оғоз ёфтанд, дар байни кишварҳои минтақа ҳамчун давлати устувор ва сулҳпарвар шинохта
Иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар воқеъ наҷотбахши давлат ва миллат буд. Он роҳи нофаҳмиро ба роҳи иттиҳод табдил дод, ҷангро ба сулҳ ва ноумедиро ба умед иваз кард.
Ҳамасола мардуми Тоҷикистон рӯзи 16 ноябр — Рӯзи Президент ва рӯзи баргузории иҷлосияи таърихиро бо эҳтиром ва ифтихори бузург ҷашн мегиранд. Зеро он рӯйдод танҳо як саҳифаи таърихӣ нест — он оғози эҳёи миллӣ, ваҳдати халқ ва бунёди давлати муосири тоҷикон мебошад.
Имрӯз ҳар як ҷавони тоҷик бояд аз сабақи Иҷлосияи XVI дарси ватандӯстӣ, ваҳдат ва масъулият гирад. Зеро маҳз бо иттиҳоду ҳамдигарфаҳмӣ метавон давлатро ҳифз кард, Ватанро обод намуд ва истиқлолро пойдор нигоҳ дошт.
Иҷлосияи XVI — рамзи сулҳ, ваҳдат ва сарбаландии миллати тоҷик !
Қозиҷонов Азамхӯҷа донишҷӯи курси 4-уми факултети иқтисод ва идораи ДМТ
